UAV vượt ra ngoài bình phun
Máy bay không người lái nông nghiệp ở Việt Nam không còn là điều mới lạ chỉ dành cho các đồn điền lớn. Chúng đang trở thành một tầng dữ liệu phủ lên vùng nông thôn. Với khoảng 112.000 ha nhà kính và hàng nghìn máy bay phun thuốc bảo vệ thực vật đã được sử dụng, Việt Nam đã tạo được khối lượng phần cứng hàng không đủ lớn. Chương trình lúa 1 triệu ha đã chứng minh rằng tự động hóa và thực hành bền vững có thể giảm khoảng 50% lượng giống và 30% phân bón trong khi cải thiện lợi nhuận.
Nhưng phun thuốc chỉ là ứng dụng nhìn thấy được. Sự chuyển dịch quan trọng hơn là tích hợp UAV với trí tuệ nhân tạo và nền tảng quản lý trang trại. VNPT, tập đoàn viễn thông gắn với nhà nước, đã phát triển một nền tảng UAV quản lý toàn bộ quy trình bay—lập kế hoạch nhiệm vụ, quản lý thiết bị, thu thập hình ảnh, xử lý và hiển thị trên bản đồ số—thay vì coi mỗi chuyến bay là một hoạt động riêng lẻ. Các mô hình AI phân tích ảnh hàng không để nhận diện vật thể, phân loại điều kiện ruộng, phát hiện bất thường và tính toán chỉ số thực vật như NDVI, giúp nhân viên kỹ thuật xác định khu vực cần kiểm tra kỹ hơn.
Từ vùng cao đến đồng bằng
Tại Điện Biên, một tỉnh miền núi phía Bắc nơi nông dân thường phải vác bình thuốc qua ruộng lầy hoặc leo dốc, UAV đang được thử nghiệm để rải phân, gieo hạt, phun thuốc và thậm chí vận chuyển nông sản và mẫu y tế. Mô hình hợp tác này mở ra khả năng mới cho nông nghiệp thông minh ở địa hình mà cơ giới hóa thông thường khó tiếp cận.
Công nghệ tương tự đang được điều chỉnh cho hệ thống lúa-tôm ở Đồng bằng sông Cửu Long. Tại Cà Mau, IRRI và các đối tác đã tổ chức trình diễn đồng ruộng về gieo sạ hàng bằng cơ giới kết hợp bón phân sâu, cùng với công nghệ máy bay không người lái nông nghiệp, để giúp nông dân quản lý điều kiện nước thay đổi và chi phí sản xuất tăng. Đây là phép thử quan trọng: hệ thống lúa-tôm phụ thuộc vào quản lý nước và dinh dưỡng chính xác, và dữ liệu hàng không có thể hỗ trợ các quyết định trước đây dựa vào phỏng đoán.
Thách thức tích hợp dữ liệu
Yếu tố hạn chế không còn là bản thân máy bay. Đó là đường ống biến hình ảnh thành quyết định. Nền tảng của VNPT được thiết kế để kết nối dữ liệu UAV với hệ sinh thái nông nghiệp rộng hơn của mình, VNPT Green, để các khảo sát hàng không có thể được đối chiếu với dữ liệu cảm biến, mô hình cây trồng và hồ sơ lịch sử. Nền tảng có thể so sánh các khảo sát theo thời gian và theo vùng, tạo ra góc nhìn dọc về điều kiện cây trồng thay vì một ảnh chụp thời điểm.
Điều này quan trọng cho tuân thủ xuất khẩu cũng như cho năng suất. Người mua ngày càng yêu cầu bằng chứng về điều kiện sản xuất, và dữ liệu hàng không có thể cung cấp hồ sơ độc lập về thực hành cấp ruộng. Thách thức là làm cho dữ liệu đó hữu dụng với hợp tác xã và cán bộ khuyến nông, không chỉ với các công ty công nghệ.
